Kat

Parasieten

Parasieten: wat doen we daar aan?
"Parasieten zijn levende organismen die andere levende organismen, gastheren genoemd, nodig hebben om te overleven". Dat is de formele en wetenschappelijke definitie. In de praktijk houdt dit in dat parasieten continu trachten hun eigen plekje in de wereld te veroveren en vast te houden. En dat gastheren met de hulp van de afweermechanismen die zij tot hun beschikking hebben juist moeten proberen die parasieten kwijt te raken. In de loop van de evolutie hebben parasieten soms behoorlijk slimme trucjes ontwikkeld om te overleven. Zo lift de honden- en kattenlintworm Dipylidium in zijn levenscyclus grotendeels mee met de vlo: als een hond of kat een besmette vlo oplikt onder het motto "die zijn we mooi kwijt" krijgt hij of zij daar vervolgens gratis een lintworm bij.

En Plasmodium, de parasiet die bij de mens malaria veroorzaakt, maakt dankbaar gebruik van het bloeddorstige karakter van bepaalde muskietensoorten. Ook Dirofilaria immitis, de zgn. hartworm bij hond en kat, gebruikt bepaalde muskieten als tussengastheer.
Gelukkig heeft besmetting met een parasiet niet altijd ernstige gevolgen. Soms is de gastheer in staat zelf de parasiet op te ruimen, of ontstaat er een soort gewapende vrede. De parasiet blijft dan wel enige tijd in het lichaam van de gastheer aanwezig maar wordt zodanig onder de duim gehouden dat er geen ziektesymptomen optreden. Als zo'n evenwichtssituatie echter verstoord raakt, bijv. omdat het afweersysteem van de gastheer minder goed werkt, kunnen er wel serieuze problemen optreden. Ook besmetting met grote aantallen parasieten (we spreken dan van een hoge "besmettingsdruk"), of met bepaalde meer gevaarlijke parasietensoorten kan het evenwicht verstoren.
Parasitaire ziekteverschijnselen kunnen rechtstreeks worden veroorzaakt door de parasiet zelf; we spreken dan van primaire symptomen. Maar ze kunnen ook samenhangen met bijkomende (ofwel secundaire) infecties door bijv. virussen, bacteriën of andere parasieten die hun kans grijpen als de primaire infectie de weerstand van de gastheer heeft ondermijnd. Het is dus belangrijk uit oogpunt van preventieve diergezondheidszorg om onze huisdieren zo veel mogelijk vrij te houden van parasieten. Dat geldt in nog sterkere mate voor dieren die behoren tot bepaalde risicogroepen, zoals heel jonge of heel oude dieren, dieren onder stressomstandigheden of dieren die lijden aan chronische ziektes.

Maar ook uit oogpunt van volksgezondheid is parasietenbestrijding van belang. Veel van de parasitaire ziektes die bij onze honden en katten voorkomen behoren tot de zgn. zoönoses: ziektes die van dier op mens kunnen overgaan. Vooral spoelwormen kunnen gevaar opleveren, met name voor kinderen.

We onderscheiden parasieten die uitwendig leven (de zgn. ectoparasieten), en parasieten die inwendig leven (de zgn. endoparasieten). De belangrijkste ectoparasieten bij onze huisdieren zijn vlooien, mijten, teken en luizen.

De belangrijkste endoparasieten zijn spoelwormen, haakwormen, zweepwormen, lintwormen en hartworm. Bestrijding van veel ecto- en endoparasieten is met de introductie van moderne spot-on producten heel gemakkelijk geworden: een keer per maand in de nek druppelen is voldoende.

Enkele belangrijke parasieten van de kat

Vlooien
De kattenvlo Ctenocephalides felis is wereldwijd verantwoordelijk voor meer dan 70% van alle vlooienbesmettingen, en voelt zich thuis op zeker 50 verschillende diersoorten, inclusief de mens.

De belangrijkste symptomen zijn:

De levenscyclus van de vlo kent vier stadia: vlo - eitje - larve - pop. Alleen volwassen vlooien leven op het dier, en zijn natuurlijk het meest zichtbaar. Zij vormen echter het topje van de ijsberg: slechts 5% van de hele levenscyclus bestaat uit volwassen vlooien op het dier. De overige 95% van het probleem wordt gevormd door de eitjes, larven en poppen in de leefomgeving! Een volwassen vrouwtjesvlo legt gemiddeld 27 eitjes per dag, en kan dat tot 100 dagen lang volhouden. Echt effectieve en structurele vlooienbestrijding bestaat dus niet alleen uit het gebruik van middelen die de volwassen vlo doden, maar moet ook middelen omvatten die op larven en eitjes werken: een geïntegreerde controle van de levenscyclus van de vlo.

Spoelwormen
Bij gemiddeld zo'n 15% van de katten in Nederland kunnen in de darm volwassen exemplaren worden gevonden van de kattenspoelworm, Toxocara cati. Bij kittens, fokdieren en zwerfkatten wat vaker, bij geïsoleerd levende huiskatten wat minder dan gemiddeld. Een volwassen spoelworm produceert tot 200.000 eitjes per dag, die vervolgens vele jaren in de omgeving als besmettelijk eitje aanwezig kunnen blijven. Katten kunnen dus besmet raken vanuit de omgeving, zowel direct als via zgn. tussengastheren: regenwormen, kevers, muizen, kleine vogels etc. Kittens worden zelfs al besmet door hun moeder: de melk bevat de besmettelijke larven. Later komen daar de infecties vanuit de omgeving bij.

Zowel de volwassen wormen in de darm als de larven, die een uitgebreide trektocht door het lichaam maken, veroorzaken ziektesymptomen. Daarnaast is de kattenspoelworm, net als de hondenspoelworm, een zgn. zoönose: niet alleen dieren maar ook mensen kunnen makkelijk besmet raken door de eitjes in de omgeving. Dat resulteert weliswaar niet in de ontwikkeling van volwassen spoelwormen in de darm, maar de trektocht die de larven maken door het lichaam veroorzaakt vooral bij kinderen de nodige klachten. Bij kinderen met aanleg voor astma bijvoorbeeld kunnen de astmasymptomen worden opgewekt door deze larven.
Regelmatige en consequente ontworming is dus niet alleen van belang voor de kat, maar ook voor de volksgezondheid. Daarbij kan het volgende schema worden gehanteerd:

Hartworm
In Nederland zijn we vertrouwd met het regelmatig ontwormen van onze honden en katten. Besmetting met bijvoorbeeld spoelwormen in het maagdarmkanaal komt regelmatig voor en brengt niet alleen risico met zich mee voor de gezondheid van onze huisdieren maar ook voor de volksgezondheid. Er bestaan echter veel meer soorten wormen die als inwendige parasiet onze huisdieren het leven zuur kunnen maken, en die zijn niet alleen in het maagdarmkanaal te vinden. Zo bestaan er wormen die leven in de longen, de blaas of de lever. En zelfs hart en bloedvaten kennen hun eigen parasieten. De belangrijkste hartworm, die luistert naar de naam Dirofilaria immitis, zorgt daarbij in Europa voor steeds meer problemen.

Beneden de lijn Parijs - Milaan komt deze infectie inmiddels overal voor, met de hoogste besmettingscijfers in riviergebieden als de Po-vlakte in Italië en de Rhône-delta in Frankrijk. Maar eigenlijk is geen enkel gebied in de zuideuropese landen volledig vrij van hartworm. Honden en katten raken, als ze worden gestoken door bepaalde muskietensoorten, besmet met de larfjes van deze hartworm. Dergelijke larfjes worden microfilariën genoemd. Binnen enkele maanden kunnen die larfjes uitgroeien tot volwassen wormen van meer dan 20 cm. lang, die verblijven in het hart of in de longslagaders. Deze volwassen wormen produceren vervolgens niet alleen weer volop nieuwe larfjes, maar zorgen ook voor ernstige klachten. Er kunnen soms wel tientallen wormen aanwezig zijn, die bovendien jarenlang in leven blijven.

Wanneer met bepaalde middelen wordt geprobeerd die wormen te doden kunnen er gevaarlijke complicaties ontstaan. Wormen in het maagdarmkanaal kunnen veilig door medicamenten worden gedood: de dode wormen verteren en de restanten komen met de ontlasting naar buiten. Maar bij het doden van hartwormen kunnen restanten in de bloedbaan gaan circuleren en zorgen voor een levensbedreigende embolie: het vastlopen in kleinere bloedvaten waardoor de bloedvoorziening van bepaalde weefsels blokkeert en er infarcten kunnen ontstaan. Daarom geldt hier nog sterker als anders het bekende gezegde: voorkómen is beter dan genezen.
In die gebieden waar met hartwormlarfjes besmette muskieten vóórkomen is het dan ook essentiëel om honden en katten preventief te behandelen. En omdat je nooit kunt voorkómen dat huisdieren worden gestoken door muskieten gebruikt men daarvoor dus middelen die er voor zorgen dat alle hartwormlarfjes die het lichaam binnenkomen meteen worden gedood, voor ze kunnen uitgroeien tot volwassen worm. Deze preventie is niet alleen belangrijk voor honden en katten die in besmette gebieden leven, maar ook voor dieren die daar op vakantie met hun eigenaren naar toe gaan. En aangezien de besmetting vóórkomt in veel van de meest populaire vakantiegebieden is het bijzonder makkelijk dat dierenartsen in Nederland nu de beschikking hebben over geregistreerde middelen om honden en katten veilig en effectief te beschermen tegen infecties met hartworm. Een spot-on, die gelijk ook beschermt tegen andere parasieten zoals vlooien, mijten, luizen en spoelwormen is daarbij de meest voor de hand liggende keuze. Voor eigenaren van huisdieren die mee gaan op vakantie is de daarvoor benodigde rabiesvaccinatie een prima moment om meteen aandacht te besteden aan hartwormpreventie.

Oormijt
In 50 tot 75% van alle gevallen van oorproblemen bij de kat speelt de zgn. oormijt Otodectes cynotis een rol. Vooral jonge katten hebben relatief vaak last hiervan, maar ook bij oudere dieren wordt deze mijt regelmatig gevonden. In een groep katten kan de besmetting zich lang in stand houden omdat volwassen katten symptoomloos drager kunnen zijn en dus een continue, maar slecht herkenbare besmettingsbron vormen voor hun omgeving. Ook honden en fretten raken makkelijk besmet.

Bijkomend probleem is dat de oormijt, i.t.t. hetgeen de naam suggereert, zich ook in leven kan houden buiten het oor, dus op de huid. Soms ontstaan daardoor zelfs jeukende bultjes op de huid, maar vaak verloopt dit symptoomloos. Wanneer een dier langdurig besmet is met oormijt kan het daar een extra gevoelig oor aan overhouden. Allerlei relatief geringe prikkels zijn dan in staat weer een oorontsteking te veroorzaken, terwijl de mijt zelf als oorspronkelijk probleem al lang verdwenen is.
De behandeling van oormijtinfecties d.m.v. zalf of druppels levert nog wel eens problemen op. Ten eerste is het vaak erg lastig om ze zonder al te grote vechtpartijen daadwerkelijk gedurende een aantal weken aan een kat toe te dienen. Ten tweede zorgen symptoomloze dragers of gevallen waarin de mijten buiten het oor leven vaak voor snelle herbesmettingen. Daardoor kunnen chronische oormijtproblemen ontstaan.

Behandeling van oormijtinfecties d.m.v. een spot-on ondervangt deze bezwaren: het is makkelijk toe te dienen, hoeft niet herhaald te worden en werkt in het hele lichaam, dus ook tegen mijten buiten het oor. Wel is het vanwege het vóórkomen van symptoomloze dragers belangrijk om contactdieren in het zelfde huishouden mee te behandelen, ook al lijken hun oren schoon.

naar boven

De aanpak van vlooienallergie
Sommige honden en katten zijn overgevoelig voor bepaalde stoffen in het speeksel van de vlo, waardoor uitgebreide huidontstekingen kunnen optreden. Herhaalde vlooienbeten prikkelen bij dieren met deze aanleg het immuunsysteem waardoor op een bepaald moment een soort drempel wordt overschreden. Vanaf dat moment zal elke volgende vlooienbeet tot een overmatige reactie leiden. Ernstige en langdurige jeuk is het gevolg. In de eerste vier levensmaanden is het immuunsysteem extra gevoelig voor het ontwikkelen van een dergelijke overgevoeligheid. Als dat is gebeurd blijft deze allergie helaas levenslang aanwezig.

Omdat een vlo zodra hij of zij een dier heeft besprongen vrijwel onmiddellijk (binnen enkele minuten!) bijt om bloed te gaan zuigen, is het niet voldoende om bij deze patiënten volledig te vertrouwen op middelen die slechts de volwassen vlo op het dier doden. Dat vergt namelijk minstens enige uren, en dan is de overgevoeligheidsreactie door het bijten van de vlo al lang begonnen. Het is dus niet mogelijk om een vlo die op de hond of kat is gesprongen zo snel dood te maken dat die vlo niet de tijd zou krijgen om te bijten: iedere vlo bijt!

Bovendien bestaat slechts 5% van het totale vlooienprobleem uit volwassen stadia op hond of kat. Eitjes, larven en poppen in de omgeving nemen de overige 95% voor hun rekening. Een structurele aanpak die gericht is op alle levensfasen van de vlo verdient dan ook de voorkeur: door effectief op meerdere plaatsen in te grijpen in de levenscyclus van de vlo ontstaan er geen nieuwe generaties vlooien meer en wordt de hond of kat niet meer geplaagd door nieuw aanbod van hongerige vlooien uit de omgeving. Vroeger betekende dat de noodzaak om allerlei middelen te combineren; tegenwoordig bestaan er handige spot-on’s die, toegepast op het dier, niet alleen de volwassen vlooien op het lichaam doodmaken maar ook in de omgeving werken. Door verspreiding van de werkzame stof via haren, huidschilfers en uitwerpselen van volwassen vlooien worden eitjes en larven in de omgeving gedood.

Eén van deze moderne spot-on’s heeft naast die omgevingswerking nog een andere, unieke eigenschap: door maandelijkse toediening van dit product aan drachtige en melkgevende teven en poezen zijn de zogende pups en kittens uit het nest vanaf het moment van geboorte tot de leeftijd van 7 weken volledig vlovrij. Dit concept van nestbescherming is volledig nieuw, en uiteraard is diepgaand onderzocht of het product veilig is voor gebruik bij zwangere en zogende dieren: dat bleek zelfs bij meervoudige overdosering volledig het geval te zijn. Omdat pups en kittens vanaf 6 weken leeftijd al individueel met het product behandeld mogen worden kan op deze manier al direct vanaf de geboorte een effectieve vlooienbestrijding worden gerealiseerd: ideaal voor dieren met een aanleg voor het ontwikkelen van vlooienallergie!